RUUZEN
Ilm-fan

Astronomlar Andromeda galaktikasida bir yulduz boshqasini yutib yuborganini kuzatdilar

Xalqaro tadqiqotchilar guruhi noyob jarayonni qayta tikladi: kichik yulduz gigantning gaz qobigʻiga botib, asta-sekin uning yadrosiga yaqinlashgan va mualliflar xulosasiga koʻra, u bilan qoʻshilgan. Andromeda galaktikasidagi AT 2025abao tizimini kuzatish qoʻshaloq yulduzlar evolyutsiyasining eng qiyin oʻrganiladigan bosqichlaridan birini tadqiq etish imkonini berdi.

19-noyabr, 11:08По-русски

Read in English

ixbt.com

Tadqiqot natijalari 18 noyabr kuni Nature jurnalida eʼlon qilindi. Olimlar arxiv kuzatuvlarini 2025 yil oktabridagi kuchli chaqnashdan oldin va keyin olingan maʼlumotlar bilan birlashtirdi. Bu tizimning bir necha yil davomida rivojlanishini kuzatish hamda uning yorqinligi va spektridagi oʻzgarishlarni nazariy modellar bilan taqqoslash imkonini berdi.

Chaqnashdan oldin tizim ikki yulduzdan iborat edi. Kattaroq yulduzning massasi taxminan yetti Quyosh massasiga teng deb baholangan, uning radiusi esa Quyoshnikidan qariyb 350 baravar katta boʻlgan. Tadqiqotchilar kichikroq hamroh yulduz massasini Quyosh massasining taxminan 0,7 qismiga teng deb baholadi.

Taklif etilgan ssenariyga koʻra, taxminan 2018 yilda kichikroq yulduz gigantning tashqi qatlamlariga bota boshlagan. Ikkala yulduz ham umumiy gaz qobigʻi ichida qolgan. Hamroh yulduz modda ichidan harakatlanar ekan, orbital energiyasini yoʻqotib, spiral boʻylab massasi kattaroq yulduz yadrosiga yaqinlashgan.

Ajralib chiqqan energiya gazni qizdirgan va tizim yorqinligining taxminan yetti yil davomida asta-sekin ortib borishini taʼminlagan. Shu tariqa, kuzatuvlar umumiy qobiq ichidagi tormozlanish yulduz orbitasini qanday oʻzgartirishi va energiyani atrofdagi moddaga qanday uzatishini kuzatish imkonini berdi. Tadqiqot Nature jurnalida chop etilgan.

Keskin chaqnash 2025 yil 17 oktabrda boshlangan. Keyinchalik tizimni «James Webb» kosmik teleskopi oʻrgangan: uning kuzatuvlari 24 dekabrda, yorqinlik eng yuqori darajaga yetganidan 47 kun oʻtib amalga oshirilgan. Infraqizil maʼlumotlar chang va otilib chiqqan moddani baholash, shuningdek, yuz bergan hodisa manzarasiga aniqlik kiritish imkonini berdi.

Yangi ish mualliflari chaqnashni hamroh yulduz bilan gigant yadrosining qoʻshilishi bilan bogʻlamoqda. Ularning baholashicha, hodisa Quyosh massasining taxminan 0,1–0,2 qismiga teng umumiy massadagi moddaning otilib chiqishi bilan kechgan. Biroq markaziy obyektning yakuniy taqdiri qoʻshimcha kuzatuvlarni talab qiladi: Nature xabarida qoʻshilish faktini yana tasdiqlash zarurligi alohida qayd etilgan. Nature Portfolio.

Umumiy qobiq yaqin qoʻshaloq yulduz tizimlari rivojlanishining muhim bosqichi hisoblanadi. Uning hosil boʻlishi qoʻshilish bilan yakunlanishi mumkin, biroq boshqa natija ham ehtimoldan xoli emas: yulduzlar atrofidagi gazni uloqtirib yuboradi va ancha yaqin orbitalarda alohida obyektlar sifatida saqlanib qoladi.

AT 2025abao tizimining oʻziga xos jihati — chaqnashdan oldingi va keyingi kuzatuvlarning katta hajmda mavjudligidir. Odatda astronomlar bunday jarayonlarni ancha avval shakllangan qoldiqlar orqali qayta tiklashiga toʻgʻri keladi. Bu safar esa oʻzgarishlarni hodisa rivojlanib borayotgan paytda kuzatish mumkin boʻldi. Bu energiya uzatilishi va yulduz qobiqlarining otilib chiqishi boʻyicha hisob-kitoblarni tekshirish imkonini beradi. NASA.